Юрысты - паважаная прафесійная сусветная каста, якая пацвярджае дадзены тэзіс у тым ліку і ўзроўнем сваіх прыбыткаў. Сацыяльныя перадумовы высокага статусу юрыстаў - грамадская патрэба ў іх паслугах. Чым больш цывілізаваным становіцца рыначнае грамадства, тым больш натуральнай робіцца прававая прафілактыка і абарона інтарэсаў карпарацый і асобных грамадзянаў. У Беларусі ж юрысты не ўваходзяць у лік буйных бізнэсмэнаў, хаця гэтая прафесія і ўваходзіць у лік прэстыжных. Ці можна змяніць сітуацыю? Нашы сённяшнія суразмоўнікі ўпэўнена адказваюць: "Можна і трэба". Якія захады ў гэтым выпадку неабходна рабіць і з якімі перашкодамі змагацца? Пра гэта - Аляксандр Сцепаноўскі і Валерый Папакуль, кіруючыя парнтёры ТАА "Сцепаноўскі, Папакуль і партнёры".
Перадгісторыя новай гісторыі
- Як вы, прафесійныя юрысты, сталі бізнэсоўцамі?
Аляксандр Сцепаноўскі: Хутчэй, пачынаем станавіцца бізнэсоўцамі. Мы даўно ўжо пра гэта думалі, але рэальныя крокі зрабілі толькі ў мінулым годзе. Чаму? Напярэдадні правялі цікавае апытанне: ці ёсць у Беларусі юрыдычны бізнэс? І ўся юрыдычная супольнасць прыйшла да адной высновы: юрыдычнага бізнэсу як такога ў Беларусі няма. Аб'ектыўная прычына - своеасаблівае дзелавое асяроддзе, а суб'ектыўная - нежаданне займацца юрыспрудэнцыяй як бізнэсам. Аднак відавочныя тэндэнцыі для змянення сітуацыі ёсць. Прыкладам таму - наша кампанія і шэраг нашых калегаў.
- Якія, на Вашую думку, існуюць прычыны гэтых працэсаў?
А.С.: Гэтаму садзейнічае знешні ціск, які робіцца нашымі старэйшымі калегамі - расійскімі юрыстамі. У адрозненне ад Беларусі, дзе няма кампаній з колькасцю пастаяннага штату болей за 20 юрыстаў, у Маскве існуюць фірмы, у якіх працуюць 150-180 юрыстаў, не ўлічваючы 70-100 чалавек абслугоўваючага персаналу. Бізнэс-асяроддзе пачало развівацца, нашы кліенты прагрэсуюць і па аб'ёмах абароту, і па колькасці занятых, і па дыверсіфікацыі сегментаў. Каб быць адэкватным бізнэсу нашых кліентаў, што ўвесь час пашыраецца, патрабуецца зладжаная каманда.
Валерый Папакуль: Акрамя гэтага, для паўнавартаснага задавальнення запытаў нашых кліентаў у межах каманды павінна быць спецыялізацыя, таму што беларускае заканадаўства ўсё больш удакладняецца. І каб кваліфікавана дапамагаць кліентам, юрыст павінен бесперапынна ўдасканальваць сваю кваліфікацыю. Ва ўмовах абмежаванага часу ён можа зрабіць гэта толькі тады, калі займаецца вузкім колам пытанняў, але разбіраецца ў іх паглыблена. Таму, прымаючы ў мінулым годзе рашэнне пра аб'яднанне, мы зыходзілі з таго, што наша кампанія мусіць быць пабудавана як і любы іншы бізнэс - з наладжаннымі бізнэс-працэсамі і размеркаваннем функцый. Мы ведалі, што ў рамках такой мадэлі ёсць перавагі і для занятых у ёй юрыстаў: ім не трэба пераключаць увагу на пошук кліентаў, у той жа час яны заўсёды будуць забяспечаны працай, якая будзе адпаведна аплачвацца. У цэнтры такой кампаніі знаходзіцца кліент. Таму наш дэвіз: "Кліенты - гэта наша ўсё" .
- Аднак ён не вылучаецца крэатыўнай навіной…
А.С.: Звярніце ўвагу: шмат хто скардзіцца на аўтадылераў, у якіх рамонт і якасць абслугоўвання не на карысць кліента. Не ведаю, як робяцца машыны, нічога не разумею ў маторах, але бачу, як са мною размаўляюць людзі, а сэрвіс - другі складнік паслугі як такой. У нашым бізнэсе на першае месца выходзіць не кампетэнцыя, не прафесійныя веды, а сэрвіс. Паколькі першае і другое на рынку ўжо ёсць, мы больш увагі надаем таму, што яшчэ не склалася, - сэрвісу. На нас, натуральна, часам скардзяцца, мы таксама робім памылкі, але намагаемся адэкватна рэагаваць і карэктаваць хібы. Рэгулярна запрашаем маскоўскіх калегаў для правядзення семінараў. Лепшыя маскоўскія фірмы працуюць на ўзроўні заходніх стандартаў якасці абслугоўвання кліентаў.
- Якія асноўныя тэмы семінараў?
В.П.: Як правільна праводзіць перамовы, як рэагаваць на тую ці іншую сітуацыю; як размаўляць з кліентам падчас першай сустрэчы; як навучыцца яго слухаць і г.д.
- Да аб'яднання кожны з вас ужо з'яўляўся сталым юрыстам. Валерый прадстаўляў адну з вядомых беларускіх юрыдычных кампаній - "Апіцэс Юрыс". Аляксандр меў рэнамэ вядомага практыкуючага юрыста з досведам супрацоўніцтва з адной з найбуйнейшых маскоўскіх юрыдычных кампаній - "Пепяляеў, Гольцблат і партнёры". Аб'яднаўшы дзве моцныя канкурэнтныя перавагі, вы атрымліваеце шанец стварыць беларускую юрыдычную кампанію з маскоўскімі стандартамі абслугоўвання кліентаў...
В.П.: Я лічу, што "Апіцэс Юрыс" за 13 год свайго існавання стала адной з наймацнейшых прафесійных камандаў. Зараз трэба расці далей у пытаннях сэрвісу і далейшай спецыялізацыі на базе міжнародных стандартаў. У "Сцепаноўскі, Папакуль і партнёры" зараз 14 юрыстаў, у тым ліку і Аляксандр Сцепаноўскі, Валерый Папакуль, Таццяна Ігнатоўская і Кацярына Макаранка. Назваўшы кампанію прозвішчамі заснавальнікаў, мы проста выкарысталі даўно вядомую сусветную практыку: менавіта гэтыя людзі нясуць адказнасць за тое, што робіць фірма, і за якасць паслуг. Зараз падобная практыка ўсё часцей выкарыстоўваецца і ў беларускіх юрыдычных ды аўдытарскіх кампаніях.
А.С.: Сусветна вядомыя замежныя юрыдычныя фірмы, якія адкрыліся ў Маскве яшчэ ў 1989 годзе, працуюць па высокіх міжнародных стандартах. У Беларусі юрыдычных "монстраў" няма, а ў маленькай Літве з 4 млн. насельніцтва ёсць. Мы ўсвядомілі, што ў нас з'явіўся шанец зрабіць свой бізнэс. Нягледзячы на тое, што многія нашыя калегі не вераць, быццам у Беларусі можна зарабляць грошы на юрыдычным бізнэсе. Іх высновы базуюцца на досведзе, які быў і ў мяне, таму іх пазіцыя мне зразумелая. Сёння ў першую чаргу наша задача - сэрвіс, які адпавядае патрабаванням кліента.
"Кліент - гэта наша ўсё"
- Якія прынцыпы кліентаарыентавання ў юрыдычным бізнэсе?
В.П.: Па-першае, фірма, арыентаваная на сур'ёзную працу з кліентамі, не можа быць маленькай. Працоўны дзень абмежаваны 24 гадзінамі, за гэты час юрыст фізічна не ў стане ўсебакова вывучыць усе галіны права. Таму адзінае разумнае выйсце - паглыбленая спецыялізацыя аднаго юрыста і сукупная юрыдычная кампетэнтнасць усёй кампаніі. Бо ў кожнай галіне права - працоўным, гаспадарчым і г.д. - ёсць свае нюансы, для авалодання якімі патрэбныя веды і досвед. У выніку, чым больш спецыялізаваных юрыстаў, тым больш канкурэнтаздольнай будзе кампанія. Па-другое, спецыялізацыя, як правільна казаў Аляксандр, не можа існаваць асобна ад сэрвісу і ад якасці абслугоўвання. Просты прыклад. Кліент задаў пытанне - мы можам адказаць яму правільна, але са спазненнем, у некарэктнай форме, без неабходных рэкамендацый і г.д. А ў бізнэсе ёсць "прадукт", ёсць і яго "абгортка". Будаваць канкурэнтныя перавагі выключна на аснове прафесійных ведаў ужо вельмі складана, таму што іх узровень у вядучых кампаній прыкладна аднолькавы. Таму мы стварылі бізнэс-мадэль, зручную для кліента.
- Ці займаеце Вы часам жорсткую пазіцыю ў адносінах да кліентаў?
В.П.: Сваіх кліентаў мы любім, наладжваем з імі доўгатэрміновыя стасункі. Але гэта не дарога з аднабаковым рухам. Кліенты таксама павінны адэкватна ацэньваць працу юрыста, і не толькі ў грашовым эквіваленце.
Мне падаецца, для нашага бізнэсу вельмі пасуе даўно абыграная сітуацыя, калі да юрыста прыходзіць кліент і бачыць шыльду, на якой буйна выведзены тры словы: "танна, якасна, хутка", далей прыпіска: "выбірайце любыя дзве пазіцыі". На жаль, некаторыя кліенты забываюцца, што якасна і хутка - гэта дорага, а танна і хутка - гэта, як правіла, няякасна.
Мы - за шчырасць у стаўленні да кліента. Мы прадаем свой час. І паверце, гэта вельмі дарагі актыў, нягледзячы на яго нематэрыяльнасць.
А.С.: У гэтым плане мне падабаецца цытата з кнігі Тома Пітэрса "Прафесійная сэрвісная фірма": "Часам вы павінны звальняць сваіх кліентаў". Насамрэч, часам мы развітваемся з імі па сваёй ініцыятыве, таму што кліент не разумее, чым займаецца юрыст. Ён лічыць, што апошні павінен вырашаць любыя праблемы, пры гэтым яшчэ і быць даступным 24 гадзіны ў дзень.
- Ёсць два пункты гледжання на стан канкурэнцыі на рынку юрыдычных паслуг у Беларусі. Першы: канкурэнцыя высокая, таму што шмат людзей з дыпломамі юрыстаў знаходзяць сваіх кліентаў. Другі: гэты рынак нізкаканкурэнтны, таму што ў лепшым выпадку за аднаго кліента могуць змагацца дзве юрыдычныя кампаніі. Як Вы рыхтуецеся да магчымых канкурэнтных атак замежных кампаній на наш рынак?
А.С.: У нас не такая жорсткая канкурэнцыя, як у Маскве. Па пальцах адной рукі можна пералічыць фірмы, якія змагаюцца за буйных кліентаў. Тым не менш, мы не баімся канкурэнцыі з боку замежных фірм, таму што для іх ёсць сур'ёзныя бар'еры. Першы - патрабаванне, што юрыдычная фірма павінна мець у штаце атэставаных Міністэрствам юстыцыі спецыялістаў, якія з'яўляюцца грамадзянамі Беларусі і маюць досвед працы. Другі - кіраўнік павінен мець юрыдычную адукацыю. На сённяшні дзень замежныя грамадзяне не здольныя практыкаваць, ім усё роўна давядзецца наняць беларускага дырэктара і штат беларускіх юрыстаў. Падобныя прыклады на нашым рынку ўжо ёсць. Вяртаючыся да шматлікіх індывідуальных прадпрымальнікаў і кансультантаў, магу канстатаваць, што ў іх ёсць свая ніша. Яны будуць вельмі вузка спецыялізавацца - вырашаць адну канкрэтную праблему ў рамках супрацоўніцтва з буйной кампаніяй, альбо абслугоўваць кліентаў малога і сярэдняга бізнэсу, а таксама фізічных асобаў. А гэта не наша ніша. Мы арыентаваныя на буйных кліентаў і не хаваем гэта. Наша ўпэненасць базуецца на макраэканамічным росце. А ён суправаджаецца прыходам інвестараў, і гэта ўжо іншыя маштабы прыватызацыі. Актыўнае будаўніцтва, паскораныя тэмпы вытворчасці і г.д. Не так даўно адзін з нашых кліентаў сказаў выдатную рэч: "У вас мусіць быць такі дэвіз: "Мы прапаноўваем малой крывёй вырашаць вялікія праблемы". Дзякуючы юрыдычнай падтрымцы, дакументы афармляюцца правільна, і кліент застрахаваны ад вялікіх стратаў. Паколькі нашыя замоўцы вельмі добра суадносяць выдаткі з прыбыткамі, то ўкладанні ў юрыдычную абарону робяцца нерэнтабельнымі.
В.П.: На мой погляд, сёння існуе даволі сур'ёзная канкурэнцыя ў барацьбе за буйных кліентаў, якія прыходзяць на наш рынак. Прымаючы ўдзел у тэндэрах, мы прыблізна ведаем яшчэ пяць-шэсць кампаній-удзельніц. У выніку шэсць кампаній за аднаго кліента - сур'ёзная канкурэнцыя. Але гэта хутчэй канкурэнцыя развіцця: чым больш буйным і прывабным будзе беларускі рынак, тым прасцей будзе юрыдычным кампаніям знаходзіць сур'ёзных кліентаў. У Расіі канкурэнцыя больш жорсткая, але кліенты рамяркоўваюцца паміж шматлікімі фірмамі, у тым ліку і таму, што існуе вялікая колькасць канкуруючых міжнародных кампаній, якія, натуральна, наймаюць розныя юрыдычныя фірмы.
- На якія сусветныя стандарты ў юрыдычным бізнэсе Вы арыентаваныя і як рэагуюць на новаўвядзенні вашы кліенты?
А.С.: Калі я працаваў у якасці індывідуальнага прадпрымальніка, мае маскоўскія партнёры дакладна растлумачылі: патрэбная юрыдычная асоба. Заходнія і буйныя расійскія кампаніі працуюць толькі з юрыдычнымі асобамі - гэта іх прынцып. Мы на сённяшні дзень ведаем, якія патрабаванні прад'яўляюцца да формы дакументаў і іх захавання, да падачы справаздачаў, да тэрмінаў выканання.
В.П.: Сусветныя стандарты дастаткова простыя і зразумелыя: прафесійная этыка, улік канфліктнасці інтарэсаў, безумоўная канфідэнцыйнасць, адказнасць за вынікі сваёй працы, кампетэнтнасць у пастаўленных пытаннях, адпаведнасць заканадаўству.
Буйныя замежныя кампаніі даўно працуюць, кіруючыся такімі стандартамі, і патрабуюць іх выканання ад кампаніі, якая іх абслугоўвае.
Стандарты настолькі зразумелыя і карысныя, што рэакцыя на іх - самая станоўчая.
Новая бізнэс-мадэль: дэталі
- Буйныя беларускія кампаніі ў большасці сваёй маюць выразныя прынцыпы бізнэс-працэсінгу: гнуткія аргструктуры, бюджэтаванне, сістэма прасоўвання прадуктаў і г.д. Як выглядае ваша мадэль бізнэсу?
В.П.: Пачнем з таго, што ў аснову нашага аб'яднання была пакладзена рэсурсаздольнасць, г. зн. эфектыўнасць кіравання пэўнымі рэсурсамі - грашовымі, арганізацыйнымі і часовымі - дзеля таго, каб рэалізоўваць патрабаванні кліента з максімальнай паспяховасцю і па тэрмінах, і па кампетэнцы, і па формах дакументаў. Мы дакладна будуем сваю бізнэс-мадэль на аснове гэтага прынцыпу. Што датычыцца структуры, яна "завострана" пад патрэбы бізнэсу - яго стварэнне, забеспячэнне жыццядзейнасці, абарона. Таму ў нас ёсць карпаратыўная практыка - рэгістрацыя, заснавальніцтва, прававы аўдыт пры зліцці і паглынанні кампаніі. Гэта вырашае пытанні штодзённай дзейнасці кампаніі. І трэцяя практыка - судовая. За кожным кліентам мы ўмацоўваем мэнэджэра ў статусе старшых юрыстаў ці партнёраў. Яго функцыі - абслугоўванне замовы, кантроль тэрмінаў выканання, камунікацыя з кліентам у мэтах будавання схемы юрыдычнай бяспекі яго бізнэсу.
- Гэта класічны інструментарый.
В.П.: Асноўная праблема палягае ў тым, каб гэтую мадэль рэалізоўваць і падтрымліваць. У нас распрацавана праграма суправаджэння якасці. Мэнэджэр сочыць за якасцю і тэрмінамі падчас усяго працэсу аказання паслугі. Далей - вынясенне адміністрацыйных, маркетынгавых, фінансавых функцый на асобных прафесіяналаў, таму што ў Беларусі складаецца сітуацыя, калі адзін чалавек з'яўляецца і заснавальнікам, і топ-мэнэджэрам, і маркетолагам, і ўвогуле - самым галоўным працаўніком. Шмат кліентаў жадаюць вырашаць пытанні толькі з кіраўніком, таму што ў іх склаўся стэрэатып, быццам ён і ёсць найлепшы. Мы хочам зламаць гэтую схему. Наша задача як топ-мэнэджэраў - не толькі ўдзельнічаць у працы па абслугоўванні кліентаў, але і адсочваць выкананне карпаратыўных стандартаў, ажыццяўляць навучальныя функцыі, а спецыялізаваныя абавязкі ўскладзены на нашых супрацоўнікаў.
- Як жа Вы асабіста падтрымліваеце прафесійную форму?
В.П.: З прафесійнага пункту гледжання наша добрая прафесійная форма - заслуга як кліентаў, так і заканадаўцы. Яны не даюць нам расслабіцца. Па-першае, мы павінны адпавядаць развіццю бізнэсу кліента. А кліенцкі бізнэс, як правіла, расце і становіцца больш складаным. Таму і мы, адпаведна, не можам спыняцца. Па-другое, заканадаўства не стаіць на месцы.
Сумесна з нашымі супрацоўнікамі мы ўдзельнічаем у семінарах, нарадах, абменьваемся досведам з калегамі па цэху, дасканала вывучаем судовую і правапрымяняльную практыку.
Але ў адносінах да сябе ёсць парадокс. Па-першае, зрабіць немагчымае, па-другое, разрэзаць сябе на дзве паловы - кіраўнічую і прафесіную. Але жаданне зрабіць немагчымае можа выйсці бокам: прафесійная хвароба юрыстаў - сардэчная недастатковасць, калі ўспрымаць кожны званок кліента як іспыт і стрэс. І калі ты ў першыя пяць секундаў не адказаў па тэлефоне, які артыкул адпаведнага кодэксу тлумачыць тое ці іншае пытанне - ты дрэнны юрыст. Ёсць людзі, якія працуюць такім чынам амаль што 24 гадзіны ў дзень, трапляючы ў пастку: самы галоўны юрыст - толькі ты, усе астатнія працаўнікі - простыя памочнікі. Кліенты вельмі хутка гэта разумеюць, і тады ты ўжо не юрыст і не кіраўнік. Табе ўжо няма калі задумвацца пра стратэгію сваёй кампаніі, пра сваіх супрацоўнікаў, якасць паслугаў, працу з кліентамі: ты мусіш прымаць званкі і адказваць на іх у рэжыме гарачай лініі.
Мы пайшлі па шляху спецыялізацыі кожнага супрацоўніка і пачалі с таго, што прызналі: на нашай фірме павінны быць супрацоўнікі, якія ведаюць у пэўнай галіне больш і глыбей, чым кіруючыя партнёры.
- Як хутка Вашы кліенты пачынаюць ацэньваць эфектыўнасць новай бінэс-мадэлі?
А.С.: Нядаўна кліент даў заданне распрацаваць складаную дамову. Мы вызначылі пэўную суму. У выніку апынулася, што для распрацоўкі гэтай дамовы патрабуецца ўдвая больш. Ён сказаў, што гэтая праца каштуе тых грошаў, але… Прыбыткі ад бізнэсу пакуль не дазваляюць аплаціць паслугу ў такім памеры. Ён разумее, што мы не дарагія, а ў яго яшчэ бізнэс недастаткова развіўся. Праўда, ужо ёсць група кліентаў, з якімі ніякіх праблем не ўзнікае. Наша мадэль паводзінаў ім знаёмая - яны бачылі яе ў сваіх галаўных кампаніях ды ў сваіх заходніх калег-бізнэсоўцаў. Для першай групы мы прапаноўваем пераходную мадэль нашага супрацоўніцтва, пачынаем уводзіць пагадзіннае нармаванне працы, напрыклад, у рамках судовай практыкі. Мы тлумачым: магчыма, вы больш плаціць не будзеце, проста па-іншаму ўбачыце праблему.
- Якія элементы Вашай бізнэс-мадэлі адрозніваюць яе ад іншых бізнэсаў?
В.П.: Адна з асаблівасцяў палягае ў тым, што ў большасці юрыдычных фірм няма фінансавай дыягностыкі і фінансавага плану. Але нездарма я звярнуў увагу на бізнэс- адукацыю і праграму ЕМВА: там вывучаюць праблемы, звязаныя з фінансаваннем, бюджэтаваннем, дыягностыкай, стратэгічным маркетынгам. Зараз мы робім бюджэт, у аснову якога закладзены план па закрыцці аплачаных гадзін кожнага супрацоўніка. Для стварэння эфектыўнага ўнутранага бізнэс-ассяроддзя і для зручнасці працы з кліентам мы купляем за мяжой дарагія кіраўніцкія праграмы. Ідзем на такія выдаткі, таму што яны дазваляюць нам звязаць усе бізнэс-працэсы: узаемадзенне супрацоўнікаў, фінансы, сэрвіс і г.д.
- Вы развіваеце свой бізнэс без знешніх інвестыцый?
В.П.: Бізнэс у сферы паслуг не патрабуе знешніх інвестыцый. Хучэй нам патрэбныя ўнутраныя інвестыцыі: жаданне правільна будаваць і дынамічна развіваць свой бізнэс, досвед, стратэгічнае мысленне, набор ключавых кампетэнцый.
- Ці плануеце Вы дыверсіфікаваць бізнэс за кошт іншых відаў дзейнасці?
А.С.: Толькі юрыдычныя паслугі. Кажуць, што нельга класці яйкі ў адзін кошык, але ў бізнэсе гэта няправільна. Толькі сфакусаваўшыся на адным накірунку, можна прабіць глыбока.
Новый бизнес - новые цены?
- Сучасныя маркетынгавыя стратэгіі сцвярджаюць, што кошт ужо не з'яўляецца асноўным арыентырам спажывецкіх перавагаў?
А.С.: Шмат для каго пытанне не ў коштах. Аб'ядноўваючыся, мы зарэгістравалі новую юрыдычную асобу і змянілі нашу коштавую палітыку. Падпісваючы новыя дамовы, мы істотна павысілі кошты для ўсіх кліентаў. Мы сур'ёзна непакоіліся, што частка кліентаў адмовіцца ад нашых паслуг. Але сёння ўсе яны з намі. Для іх кошт не грае вырашаючую ролю, больш важна - стаўленне да чалавека, да яго праблемы, клапатлівасць, увага, настойлівасць, упартасць і прафесіяналізм. Мы раіліся з маскоўскімі калегамі, у іх раз на год усе кошты павышаюцца, але іх кліенты рэагуюць на гэта адэкватна.
Як зрабіць кар'еру ў буйной фірме?
- Ці прытрымліваецеся Вы міжнародных стандартаў і ў кадравай палітыцы, дзе існуе дакладная стымулючая кар'ерная градацыя: асістэнт, памочнік юрыста, юрыст, партнёр?
В.П.: Так, стараемся прытрымлівацца. У гэтай сферы як мінімум неразумна "ствараць свой ровар". Мы раздзялілі ўсіх юрыстаў на адпаведныя рангі. Кожны ведае свой базавы ўзровень, у адпаведнасці з якім чалавеку надаецца службовы статус: памочнік юрыста (як правіла, студэнт выпускнога курсу), юрыст першага года, другога, трэцяга. Праз тры гады ён можа прайсці іспыт у Міністэрстве юстыцыі і атрымаць пасведчанне аб атэстацыі. Тады ён становіцца старшым юрыстам. Кіраўнікі груп, створаных па розных накірунках паслуг, - вядучыя юрысты. Наступны ўзровень - партнёр і кіруючы партнёр. Кожнаму рангу адпавядае свой узровень аплаты і сістэма прэміяльных, усталёўваюцца свае пагадзінныя і фінансавыя планы. Выкананне гэтых паказчыкаў дазваляе, у залежнасці ад вынікаў, з большай ці меньшай хуткасцю прасоўвацца па службовай лесвіцы.
А.С.: Паколькі ў нас ёсць дамова "Пепяляеў, Гольцблат і партнёры", мы спецыяльна камандыруем нашых супрацоўнікаў у шыкоўны офіс маскоўскіх калег, каб яны адчулі карпаратыўны дух велізарнай фірмы, інтэлектуальную энергетыку юрыдычнага бізнэсу, пабачылі стандарты не на паперы, а ў дэмакратыі зносінаў, умовах працы, прынцыпах прафесійнай камунікацыі. Нашы людзі вяртаюцца адтуль з агеньчыкам у вачах - яны атрымліваюць імпульс да працы па-новаму, разумеюць, як трэба цаніць сваіх кліентаў, бачаць сваю магчымую будучыню, ведаюць, што менавіта для гэтага трэба будзе зрабіць.
- Шматлікія бізнэсоўцы сцвярджаюць, што ў Беларусі існуе дэфіцыт кадраў сярэднягя звяна. Ці актуальная для вас гэтая праблема?
В.П.: Кожны год выходзіць на рынак 3500 юрыстаў, шмат з іх плацілі за адукацыю вялікія грошы. У той жа час у ВНУ і да сёння націск робіцца на вывучэнне і часам зазубрыванне норм права. У ВНУ, на жаль, не вучаць, як складаць юрыдычныя заключэнні, як параўноўваць, сістэматызаваць, я ўжо не кажу пра кліенцінг і бюджэтаванне. І, натуральна, у іх няма досведу працы ў камандзе. Першапачаткова гэта індывід, які, напрацаваўшы аднаго-двух кліентаў, ужо гатовы да стварэння сваёй мікраскапічнай схемы. Гэта ў адносінах да маладых спецыялістаў. Зараз на рынку ёсць нейкі дыктат добрых спецыялістаў, якія ведаюць сабе кошт. Як правіла, яны працуюць у сітуацыі "Сам гуляю, сам пяю, сам квіткі я прадаю". Але ўсё ж такі вырашальным сёння становіцца чалавечы фактар, а не прафесійныя веды, якія апрыёры павінны быць на самым высокім узроўні. Інакш кажучы, шчырасць, прыстойнасць, павага да калег і іх меркаванняў, магчымасць генеравацца ў каманду, уменне падпарадкоўвацца. Калі ўзровень прафесіяналізму можна ўзняць, то, на жаль, чалавечыя якасці змяніць немагчыма.
А.С.: Мы маем магчымасць прапанаваць такія ўмовы працы і такое ўзнагароджанне, што можам прэтэндаваць на самых лепшых спецыялістаў, ці то студэнты, працаўнікі вышэйшага, сярэдняга звяна і г.д. - пры ўмове, што калега гатовы працаваць ў рамках нашай бізнэс-мадэлі. Наш актыў - гэта нашы людзі. Таму мы кажам сваім супрацоўнікам: "Спадарства, сёння мы заснавальнікі, мы партнёры, але праз тры-пяць год, калі вы будзеце нармальна працаваць, выконваць планы, самаўдасканальвацца - з нашай ці без нашай дапамогі, удзельнічаць у праектах па прасоўванню фірмы, - станеце дакладна такімі ж партнёрамі, бедзеце атрымліваць роўную долю прыбыткаў. Але пры ўмове, што наш супольны абарот таксама будзе расці ў грашовым эквіваленце. Мы ўсе з'яўляемся партнёрамі ў дадзенай сітуацыі, таму што не прадаем тавар, але абслугоўваем аднаго кліента сумеснымі ведамі, досведам, намаганнямі нашай юрыдычнай каманды.
- Якія методыкі пры адборы персаналу Вы выкарыстоўваеце?
А.С.: Палітыка ў дачыненні да прыёму новых супрацоўнікаў вельмі простая: мы бярэм людзей, якія нам падабаюцца. Прыходзіць чалавек, усе партнёры і ключавыя супрацоўнікі ацэньваюцьі прэтэндэнта. Калі хаця б аднаму з партнёраў чалавек па якіх-небудзь прычынах не падабаецца, мы яму адмаўляем. Таму што выдатны сэрвіс для кліентаў - гэта атмасфера ўзаемаразумення, павагі ўнутры кампаніі. Калі табе дыскамфортна ў арганізацыі, ты будзеш дрэнна працаваць з кліентамі.
В.П.: Напрыклад, нам зараз патрэбныя яшчэ некалькі спецыялістаў па працоўным праве, ёсць вялікі аб'ём працы і перспектывы. Добрых супрацоўнікаў даводзіцца матываваць працаваць з намі, таму што яны цэняць сваю свабоду і шмат хто меў ужо негатыўны досвед працы ў юрыдычных фірмах. Але я спадзяюся, што тая атмасфера, якую мы намагаемся стварыць, дазволіць нам прывабіць лепшых спецыялістаў.
Прававая цывілізаванасць наперадзе
- Ва ўсім свеце, у тым ліку і ў Расіі, юрыдычныя супольнасці з'яўляюцца сур'ёзнай грамадскай сілай і маюць магутнае лобі ў заканадаўчых і выканаўчых органах улады. Як Вы лічыце, ці здольнае беларускае грамадскае аб'яднанне юрыстаў-гаспадарнікаў спрыяць фармаванню цывілізаванага прававога асяроддзя ў нашай краіне?
В.П.: Пачну з таго, што мы з Аляксандрам уваходзім у кіраванне БелГАЮГ. Хто сур'ёзна думае пра нашу будучыню, той займае актыўную пазіцыю ў аб'яднанні. І, на нашую думку, назіраецца рост прававой свядомасці, змяняецца ў лепшы бок нарматыўная база. Юрыст пераходзіць у статус прафесіянала, які адстойвае выкананне законаў. І значэнне юрыста ў грамадстве павышаецца. Аднак яшчэ мала традыцыйна развітых рынкаў - прыватызацыі, каштоўных папер. Замежныя кліенты часам кажуць: у вас немагчыма выйграць суды ў дзяржаўных органаў ці ў дзяржаўных прадпрыемстваў. Гэта не так. Калі пазіцыя абгрунтавана і законная, яе трэба адстойваць. Мы выйграем суды і ў дзяржаўных прадпрыемстваў, і ў кантралюючых органаў. І калі б мы не бачылі перспектываў рыначнага развіцця, даўно б ужо разваліліся. Мы ўдзельнічаем у распрацоўцы законаў, у працы кансультацыйных радаў Міністэрства юстыцыі, абмяркоўваем прыняцце важных нарматыўных актаў.
А.С.: Актыўнае лабіяванне інтарэсаў БелГАЮГ зараз толькі пачынаецца з пабудовы дыялогу з уладамі і тым жа Вышэйшым гаспадарчым судом. І добра, што камунікацыя распачалася, таму што раней нават гэтага не было. Гэта таксама частка нашай працы, так званая сацыяльная. Мы ўздымаем праблемы прафесійнай этыкі юрыста. Прыязджаў Уладзімір Хвалей, наш калега, які працуе ў "Бейкер і Макензі" ў Маскве, у іх кодэкс прафесійнай этыкі таўшчынёй з Вялікую Савецкую энцыклапедыю. Там напісана дакладна: мы не вырашаем праблему, мы дзейнічаем у рамках закону і намагаемся вырашыць тую ці іншую праблему кліента так, як гэтага патрабуе закон.
Брэнды юрыдычнага паходжання
- У Расіі зараз Астахаў, Баршчэўскі, Кучэрана - раскручаныя брэнды, якія з поспехам атрымліваюць прыбытак ад свайго брэндабудавання. Як Вы мяркуеце, у Беларусі яшчэ не прыйшоў час прасоўвання юрыдычных бізнэсаў?
А.С.: Калі вы звярнулі ўвагу, то ўсе, каго вы называлі, - адвакаты, а не бізнэсмэны. У нас таксама ёсць калегія адвакатаў са сваімі выбітнымі асобамі. Пры жаданні нашых СМІ, імпарцёраў, пастаўшчыкоў з іх можна зрабіць выдатныя іконы стылю. У Расіі ёсць нашмат багацейшыя за тых людзей, якіх вы пералічылі. Яны прасоўваюць свае юрыдычныя фірмы. Мне здаецца, што такі час яшчэ не надышоў, аднак ён адназначна прыйдзе. Гэтую нішу зоймуць модныя адвакаты. Тры-пяць яскравых асобаў будуць паўсюль мільгаць.
В.П.: На сённяшні дзень нашы кліенты асацыююць юрыдычныя паслугі менавіта з намі.
- Практычна 90% фірм ва ўсім свеце ў юрыдычным бізнэсе - гэта прозвішчы двух асноўных партнёраў, якія яе стваралі. Ваша задача - стварыць юрыдычную марку, а не пакінуць свае імёны ў гісторыі. Ці вы жадаеце зрабіць і першае, і другое?
В.П.: Калі шчыра, мы пакуль не думалі пра гісторыю. Назва - сродак ідэнтыфікацыі. Адначасова з гэтым, як я ўжо казаў, персаналізацыя адказнасці. Гэта вельмі важна.
А.С.: Наш кансультант па арганізацыйным развіцці даў нам заданне: кожны з партнёраў мусіць напісаць, што будзе ўяўляць сабою наша фірма праз тры гады і 25 год. Першую сітуацыю я абмаляваў літаральна праз 20 хвілін. Але пра доўгатэрміновую перспектыву адназначнага ўяўлення няма: ці то гэта будзе маё прозвішча, ці гэта будзе вядомы юрыдычны брэнд. Я схіляюся да апошняга варыянту. Спадзяюся, мы зробім паспяховы бізнэс, на рынак прыйдзе буйны гулец і купіць нашу кампанію. І я пастаўлю сабе 4+ па пяцібальнай шкале. Калі такая прапанова з'явіцца, магчыма, мы адмовімся ад продажаў. Але мы можам і пагадзіцца пры пэўных умовах. Пакіне маё прозвішча новы ўладальнік ці не - гэта ўжо яго пытанне. Ці буду я працаваць у кампаніі праз 25 год, залежыць ад драйву. Але я не выключаю і такое развіццё сітуацыі: мы будзем капіталізавацца ўдарнымі тэмпамі, і праз 25 год нашы прозвішчы будуць па-старому на шыльдзе гэтай кампаніі, і нават сярод прозвішчаў больш яскравых патрнёраў.
- Зразумела, напрыклад, што такое імправізацыя ў джазе, а што такое імправізацыя ў юрыспрудэнцыі?
В.П.: Імправізацыя - гэта добра спланаваная акцыя. Шматлікія юрысты могуць імправізаваць, таму што ў іх вельмі добра развіты аратарскія навыкі. Пры гэтым змест спічу можа быць зусім нулёвым, і кліенты выдатна гэта адчуваюць.
А.С.: Імправізацыя - гэта мадэль рашэння…
- Ці ведаюць Вашыя дзеці свае правы і ці патрабуюць іх зачытваць у канфліктнай сітуацыі?
А.С.: Не. У нас у бібліятэцы стаіць велізная кніга "Правы чалавека". Але, на жаль, нават у мяне рукі да яе не даходзяць.
В.П.: Майму старэйшаму сыну трынаццаць, ён хоча стаць юрыстам. Я не зачытваю перад сном яго правы, а проста тлумачу, што для таго, каб стаць добрым юрыстам, перш-наперш яму патрэбна быць добрым чалавекам: шчырым, адказным, добрым, не хцівым, трэба вучыцца і набіраць жыццёвы досвед, будаваць адносіны, лагічна мысліць.
- Якому літаратурнаму жанру вы аддаяце перавагу?
В.П.: З задавальненнем чытаю Акуніна, Марыніну, люблю як юрыст Джона Грышама. Аддаю перавагу псіхалагічнаму жанру. Апошнім часам, улічваючы навучанне ў ЕМВА, даводзіцца шмат чытаць юрыдычную літаратуру.
А.С.: Даўно не чытаў мастацкую літаратуру. У мяне дома багатая бібліятэка бізнэс-літаратуры, якой я зараз захапляюся. На мастацкую літаратуру, на жаль, пакуль не хапае часу. Мае любімыя жанры - прафесійныя паслугі, кіраванне персаналам, методыкі навучання, таму што зараз даводзіцца вучыцца і дзяліцца ведамі з астатнімі. Да таго ж, чытаю, як правіла, адразу дзве-тры кнігі. Адну пачытаў - надакучыла. Чытаю другую, а недзе ў галаве матэрыял адкладаецца…
- Ваша карпаратыўная этыка прымае ці адмаўляе службовыя раманы?
А.С.: Не сутыкаўся. Не перашкаджаў, як мінімум.
В.П.: Стаўлюся да гэтага лаяльна, каб толькі не замінала працы.
- Мы жывем у эпоху тэлевізійных стандартаў, якія збольшага акрэсліваюць стэрэатыпы паводзінаў і нават выбар будучай прафесіі. Які серыял вы прапанавалі б зняць?
А.С.: (смяецца). Пра аўтаслесараў, каб яны былі высакароднымі, захапляліся сваёй працай і былі адказнымі спецыялістамі. Мне здаецца, што гэта неблагая ідэя для кіно.
В.П.: Серыялы крыху спрашчаюць. Калі вы жадаеце даведацца аб працы следчага - ідзіце ў райаддзел, а тады ўжо прымайце рашэнне. Я б хацеў, каб серыялы адлюстроўвалі жорсткую рэальнасць. Кожны амерыканскі фільм - суд. Прыходзіць прыгожы, рахманы юрыст і пачынае: спадары прысяжныя, я пратэстую… А на самой справе, каб стаць такім юрыстам, трэба гады правесці, седзячы ноччу перад кампутарам, корпаючыся ў законах і г.д. Пра гэта ніхто не думае. Маладым людзям, якія вырашылі паспрабаваць сябе ў ролі юрыста, раю пачытаць Джона Грышама.
- Што б Вы параілі як юрысты і сямейныя мужчыны для ўмацавання сям'і як ячэйкі грамадства?
В.П.: Меней працаваць, намагацца больш правільна размяркоўваць свой працоўны час. Сям'я - гэта тое, што павінаа быць, і ты мусіш надаваць ёй увагу. Але, як правіла, юрысты ва ўсім максімалісты. На сям'ю часу не хапае. З іншага боку, калі гадамі працаваць у сферы паслуг, можна знайсці спосаб узаемаадносінаў у сям'і. Калі хочаш зрабіць усё па лепшых стандартах, няўжо ж ты не будзеш таксама старацца ў сям'і? Сям'я - гэта найважнейшы кліент.
А.С.: А на самой справе ўсё будуецца на псіхалогіі адносінаў. Трэба знайсці разумны баланс паміж сваімі ўласнымі інтарэсамі, інтарэсамі сям'і, працай. Не заўсёды атрымліваецца гэта зрабіць. Але старацца неабходна.
- Што Вам трэба для дасягнення камфорту ў жыцці?
В.П.: Стан камфорту - гэта і кайф ад зробленай працы, і стан душы. Гэта калі ты выспаўся ці праплыў некалькі кіламетраў у басейне, ці схадзіў у лазню, нырнуў у проруб - ёсць маса такіх станаў.
А.С.: Камфорт - гэта стан спакою, але тады ён ёсць тормазам руху наперад. Таму, калі нешта вакол мяне не адбываецца, не напружвае, я пачуваюся некамфортна.
- Як Вы мяркуеце, якія негатыўныя наступствы мае глабалізацыя ў Беларусі?
В.П.: Рэальна людзі лічаць, што добра там, дзе нас няма. Мне прыемна, што ў асноўным не беларусы збіраюць гародніну ў Ірландыі, разносяць газэты ў Германіі і мыюць посуд у Амерыцы. Глабалізацыя паказвае, што не ўсё так кепска ў "Дацкім каралеўстве".
А.С.: Мне падаецца, што глабалізацыя ў пэўнай ступені нясе нейкую ўніфікацыю. З аднаго боку гэта добра, з іншага - ёсць даволі сур'ёзныя мінусы. Мы - беларусы, у нас свая гісторыя, мы мусім яе памятаць. Павінны культываваць беларускую мову, гэта будзе нашым плюсам на хвалі глабалізацыі. Бо хутка кітайская стане мовай сусветнай камунікацыі. Нават калі я буду жыць у Аўстраліі, заўсёды буду ведаць, што я беларус. Я гэтым ганаруся. Гэта і ёсць патрыятызм.
